https://lat.sputnikportal.rs/20260513/hilandarske-relikvije-u-beogradu-velika-izlozba-o-svetom-savi-u-galeriji-sanu--video-1199162380.html

Hilandarske svetinje u Beogradu: Velika izložba o Svetom Savi u Galeriji SANU / video/

Hilandarske svetinje u Beogradu: Velika izložba o Svetom Savi u Galeriji SANU / video/

Sputnik Srbija

Izložba „Sveti Sava“, kojom se obeležava 850 godina od rođenja prvog srpskog arhiepiskopaRastka Nemanjića – Svetog Save, od 15. maja do 19. jula može se videti u... 13.05.2026, Sputnik Srbija

2026-05-13T16:48+0200

2026-05-13T16:48+0200

2026-05-13T17:04+0200

kultura

kultura

kultura – vesti

sveti sava

srpska akademija nauka i umetnosti (sanu)

srpska pravoslavna crkva

https://cdn1.img.sputnikportal.rs/img/07ea/05/0d/1199162061_0:195:960:735_1920x0_80_0_0_af2dcb90351b7cf6877f6fd917e9a253.jpg

Hilandarske relikvije u srcu BeogradaNa izložbi, čiji su autori vikarni episkop moravički Tihon Rakićević, dopisni član SANU Igor Borozan i Miljana Matić, predstavljeni su vredni originalni predmeti – istorijski dokumenti, stare rukopisne i štampane knjige, fresko-slikarstvo, ikone, grafike, slike crkveno-umetnički vez i druga dela, poput kopija fresaka i kamene plastike.Izložba je podeljena na pet celina, a prvu čini vremenska lenta na kojoj su označeni najznačajniji trenuci iz života Svetog Save, kao i njegov potonji uticaj na srpski duhovni i kulturni razvoj.„U prvoj prostoriji možemo videti kopije dela iz manastira Studenice. Pokušali smo da rekreiramo prostor oko trona Svetog Save u doba kada je bio studenički iguman. Tu su i kopije kamene plastike, nastale 1990. godine, potom portreti Savine braće Vukana i Stefana, kasnije i prvovenčanog kralja, dok su u drugoj prostoriji izložene najstarije rukopisne knjige, koje daju uvid u pisano, odnosno književno delo Svetog Save“, rekla je na konferenciji za novinare Miljana Matić, jedna od autorki postavke.Iz Hilandara je specijalno za ovu izložbu doneto pet originalnih eksponata, a Karejski tipik, akt kojim je Sveti Sava propisao pravila posta i bogosluženja za Isposnicu Svetog Save Osvećenog u Kareji, prvi put će se naći u Srbiji.„Tu su i dve ikone – Hrista Pantokratora i Bogorodice Odigitrije iz 13. eka, koje su se nekada nalazile u oltarskoj pregradi glavnog hrama u Hilandaru, kao i vredna ikona Svetog Save i Simeona iz 15. veka, de fakto jedan od najstarijih ikonografskih predložaka u izobražavanju Svetog Save Srpskog. Ova ikona čuva se u oltaru Manastira Hilandara“, navela je Miljana Matić.Prema njenim rečima, posetioci će moći da vide i dva primerka Nomokanona, Dečanski i Morački prepis, kao i dva mineja u kojima već od sedme decenije 13. veka pratimo uspostavljanje molitvenog poštovanja kroz službu Svetom Savi i Svetom Simeonu.„Ništa manje nisu značajna svedočanstva o putovanjima Svetog Save u Svetu zemlju, odnosno na istok, prvo iz 1228. i 1229. godine, a potom iz 1233. i 1234. godine“, navela je Miljana Matić.Treći segment izložbe posvećen je kultu Svetog Save u doba osmanske vlasti, odnosno od 15. do kraja 17. veka.„Uz pomoć naših afirmisanih umetnika uspeli smo da rekreiramo atmosferu i prostor spoljašnje priprate Manastira Pećke patrijaršije. Tako možete videti istočni zid, kao i tron Svetog Save Srpskog. Tu je i kopija freske s prikazom Svetog Save kao patrijarha, kao i predstava Makarija Sokolovića, najznačajnijeg srpskog patrijarha nakon obnove 1557. godine“, navela je Miljana Matić.Prema njenim rečima, posetioci će biti u prilici da vide i kopiju izuzetno značajne ikone zografa Jovana iz Manastira Morača, nastale 1645. i 1646. godine, koja je, uz Hilandarski ciklus, jedini sačuvani primer kompletnog žitija Svetog Save Srpskog ilustrovanog likovnim jezikom.Među eksponatima je i replika Hilandarskog igumanskog štapa, dar Aleksija Trećeg Anđela, poreklom iz Carigrada, iz 1199. godine, izrađenog od abonosa, jaspisa, srebra, pozlate, dragog i poludragog kamenja.Kult Svetog Save među SrbimaPrema rečima Igora Borozana, istoričara umetnosti i dopisnog člana SANU, znatan deo izložbe vezan je za ono što zovemo kasnijom recepcijom lika i dela Svetog Save, koja počinje od 1690. godine, odnosno od prelaska srpskog naroda s vekovnih ognjišta pod patrijarhom Arsenijem Trećim Čarnojevićem na područje Južne Ugarske.Srpski narod, kako je naveo Borozan, nije mogao da prenese telo Svetog Save, jer je ono spaljeno na Vračaru 1594. godine, ali je preneo neke druge relikvije, mošti, predmete, ikone, a pre svega živo sećanje na Svetog Savu.„Oni su poneli sa sobom svoj identitet, nasleđe, tradiciju, duhovnost. I sve je to sabrano u mnogostrukoj ličnosti Svetog Save, koji je bio i diplomata, i zakonodavac, i književnik, i teolog. U njegovo vreme grade se najznačajnije srpske crkve i manastiri, a Srbi su to nasleđe čuvali“, istakao je Igor Borozan.Kada je reč o umetnosti 18. veka, na izložbi su predstavljene brojne grafike, ilustrovane crkvene knjige koje su posredno ili neposredno vezane za Svetog Savu, kao i ikone i slike koje su stvarane u vreme uspona Karlovačke mitropolije.Prema rečima Igora Borozana, kult Svetog Save bio je još više izražen u umetnosti 19. veka, kada je počela da se gradi moderna srpska država.„Sveti Sava tada postaje posredno i zaštitnik srpske države i srpske crkve u 19. veku, pa i nacionalni heroj u skladu s jačanjem nacionalne ideje i nacionalne ideologije. I što je najvažnije, postaje i školski patron, kao prvi srpski prosvetitelj. To ilustruju i slike na ovoj izložbi, dela autora poput Steve Todorovića, Đorđa Krstića, Pavla Simića, kao i poznata predstava Uroša Predića 'Sveti Sava blagosilja Srpčad', koja ima svoju didaktičko-moralnu, ali i nacionalnu ulogu i govori o ujedinjenju srpskog kulturnog i duhovnog prostora“, naveo je Igor Borozan.On je istakao da je Sveti Sava, iako primarno svetitelj, u 19. veku bio istorijska ličnost, koja je ovekovečena, pored ostalog, u velikim delima Paje Jovanovića.„U 20. veku, u međuratnom periodu, dolazi do izvesnog uspona tradicionalizma. Ličnost Svetog Save nudila je utehu i garant stabilnosti u to trusno međuratno doba i tada dolazi do pokušaja kodifikacije lika Svetog Save kroz ikonu čuvenog ruskog umetnika Kolesnikova. U tom periodu dolazi do monumentalizacije ideje o Svetom Savi kroz njegov spomen-hram na Vračaru i to uobličavanje trajaće od tog perioda do današnjeg dana“, dodao je Borozan.Nadopunjavanje nedostataka otacaSveti Sava (oko 1175 – 1235) jedna je od najznačajnijih ličnosti srpske istorije, duhovnosti i kulture. Kao utemeljitelj autokefalne Srpske pravoslavne crkve, prosvetitelj, zakonodavac i diplomata, ostavio je dubok trag u oblikovanju srpskog kulturnog i duhovnog identiteta.Prema rečima episkopa Tihona Rakićevića, izložba u Galeriji SANU nastavlja ono što je činio i sam Sveti Sava – nadopunjuje „nedostatke otaca“.„Ova izložba može da se podvede pod nadopunjavanje nedostataka prethodnika, tako da mi danas, posle toliko vekova, u ovoj kulturnoj instituciji, imamo sabrane relikvije koje svedoče o delu Svetog Save i svemu što je činio u skladu s najkvalitetnijim civilizacijskim normama onog vremena“, zaključio je iguman Tihon Rakićević.

2026

Vesti

sr_RS

kultura, kultura – vesti, sveti sava, srpska akademija nauka i umetnosti (sanu), srpska pravoslavna crkva