https://lat.sputnikportal.rs/20260510/tajni-arhiv-cia-otkriva-sveta-gora-mogla-je-da-bude-oteta-grckoj-1198473673.html
Tajni arhiv CIA otkriva: Sveta Gora mogla je da bude oteta Grčkoj
Tajni arhiv CIA otkriva: Sveta Gora mogla je da bude oteta Grčkoj
Sputnik Srbija
Malo ko zna da je posle Drugog svetskog rata Sveta Gora ušla u ozbiljnu političku turbulenciju. Iako je suverenitet Grčke nad Atosom potvrđen još Lozanskim... 10.05.2026, Sputnik Srbija
2026-05-10T14:10+0200
2026-05-10T14:10+0200
2026-05-10T14:10+0200
svet
svet – politika
grčka
jugoslavija
bugarska
https://cdn1.img.sputnikportal.rs/img/23/34/233466_0:139:3148:1910_1920x0_80_0_0_2891f4467bcccf2b5bd13ce741923169.jpg
Posle Drugog svetskog rata Sveta Gora Atos nakratko se našla u središtu velikih geopolitičkih planova, pokazuje nedavno objavljeni dokument iz arhiva CIA od 10. septembra 1948. godine. Prema tom izveštaju, u diplomatskim razgovorima pominjana je mogućnost da Atos više ne bude pod grčkom kontrolom, već da postane deo nove državne tvorevine na Halkidikiju.U dokumentu se citira turski diplomata Idris Čora, koji je naveo da mu je jugoslovenski kolega preneo kako su Bugari predlagali stvaranje autonomne i nezavisne Makedonije sa prestonicom u Skoplju. U okviru tog šireg plana, Solun bi bio uključen u novu državu, dok bi Halkidiki bio proglašen autonomnom jedinicom sa sedištem u Poligirosu. Upravo u tu tvorevinu bio bi uključen i Atos, uz očuvanje privilegija manastira i posebnog statusa koji je imao vekovima.Razgovor turskog i jugoslovenskog diplomate vođen je u vreme oštrih političkih rasprava nakon zaključenja, mimo Staljina, Sporazuma o prijateljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći između Jugoslavije i Bugarske, potpisanog 2. avgusta 1947. godine u Bledu, u Sloveniji.Sporazum je predviđao ukidanje viza između dve zemlje, stvaranje carinskog saveza, kao i rešavanje teritorijalnih pitanja: ulazak Pirinske Makedonije u sastav federativne Jugoslavije kao dela Federativne Narodne Republike Makedonije (Vardarske Makedonije), kao i odricanje Jugoslavije od zapadnih pograničnih oblasti u korist Bugarske.Ove ideje imale su za cilj da prodube saradnju i otvorile pitanje šire balkanske federacije. Bugarski lider Georgi Dimitrov ubrzo je izneo i ideju saveza više istočnoevropskih zemalja, što je izazvalo sumnju i negodovanje u Moskvi.Josif Staljin nije želeo stvaranje novog centra moći u Evropi pod vođstvom Josipa Broza Tita, niti prekrajanje granica bez saglasnosti Sovjetskog Saveza. Zbog toga su u Kremlju oštro kritikovani i Bledski sporazum i planovi o federacijama, carinskim unijama i novim državnim granicama.Već 1948. godine došlo je do ozbiljnog raskola između SSSR-a i Jugoslavije, a 1949. diplomatski odnosi su prekinuti. Sa tim su propali i svi ambiciozni planovi koji su se ticali Balkana, uključujući i ideju da Sveta Gora pređe u nekakvu državu Halkidiki. Atos je nastavio da postoji u okviru Grčke, sa širokom autonomijom koju ima i danas.Nemačke vlasti su garantovale zaštitu svetogorskih manastira, ali su ostavile nemačkog guvernera na čelu. Godine 1942, Sveti Kinot, u ime 3.200 svetogorskih monaha, zvanično je izrazio zahvalnost nemačkim vlastima za njihovu versku politiku i „oslobođenje Rusije od bezbožnog boljševizma“. Okupatorske snage su Svetu Goru napustile 29. maja 1944. godine, ali su jeromonah Sofronije i čitava monaška zajednica ostali pod senkom optužbi za saradnju, što je uticalo na ugled Atosa.Prema rečima turskog diplomate Idrisa Čore, kako se navodi u izveštaju agenta CIA, Bugari su takođe predložili da se Makedonija proglasi autonomnom nezavisnom državom sa sopstvenom spoljnom politikom i glavnim gradom u Skoplju (ovaj region Makedonije bi obuhvatao Solun, a Halkidiki bi bio proglašen autonomnom državom sa glavnim gradom u Poligirosu (grad u Grčkoj na poluostrvu Halkidiki). Takođe se dodaje da bi Atos bio uključen u ovu potonju državu, uz očuvanje privilegija manastira, odnosno županije, kao i da bi mogao da ostane kakav je sada, ali ne pod grčkom kontrolom.Razgovor između turskih i jugoslovenskih diplomata odvijao se usred žestoke političke debate nakon zaključenja Sporazuma o prijateljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći između Jugoslavije i Bugarske na Bledu, u Sloveniji, 2. avgusta 1947. Sporazum je predviđao ukidanje viza, formiranje carinske unije i rešavanje teritorijalnih pitanja: ulazak Pirinske Makedonije u sastav federativne Jugoslavije, u okviru Federativne Narodne Republike Makedonije (Vardarska Makedonija), kao i ustupanje zapadnih oblasti Bugarskoj.Bez prethodnog obaveštavanja vođe Sovjetskog Saveza Josifa Staljina, bugarski lider Georgij Dimitrov, bivši šef Kominterne, izneo je ideju federacije zemalja Istočne Evrope — odnosno Balkanskog saveza sa Poljskom i Čehoslovačkom. Ovu ideju, očigledno zasnovanu na privatnim razgovorima i diskusijama iza kulisa, izneli su i turske i jugoslovenske diplomate.U deklasifikovanom američkom dokumentu nalazi se i jedan sporni pasus, koji je delimično nejasan. U njemu se navodi da je Jugoslavija trebalo da podrži bugarske zahteve u vezi sa Istočnom Trakijom, sve do Čataldže (naselje Čoristi u oblasti Drama, danas u regionu Istočna Makedonija i Trakija u Grčkoj). Preostali deo Donje Trakije, uključujući Istanbul, bio bi proglašen autonomnom državom pod pokroviteljstvom Sovjetskog Saveza ili rusko-turskim protektoratom. Na taj način, kako se navodi, bilo bi rešeno i pitanje Vaseljenske patrijaršije.U dokumentima se navodi da su ova pitanja razmatrana u Bledu, tokom potpisivanja sporazuma o uzajamnoj pomoći između Bugarske i Jugoslavije, na inicijativu Dimitrova. Tito je u isto vreme konsultovao Moskvu o stavu Sovjetskog Saveza. Ishod je, kako se navodi, poznat — Dimitrovu su upućene primedbe, jer se sovjetski planovi nisu poklapali ni sa jugoslovenskim, ni sa njegovim stavovima.Staljinu nije bio potreban novi centar moći u Evropi, na čelu sa jugoslovenskim liderom Josipom Brozom Titom. Staljina su takođe iritirali pokušaji prekrajanja državnih granica bez njegovog učešća. U februaru 1948. godine, sovjetski lideri su se sastali sa bugarskim i jugoslovenskim delegacijama u Kremlju. Razmatran je Bledski sporazum. Iste 1948. godine, odnosi su se pogoršali između zemalja koje su sebe smatrale delom socijalističkog bloka: između Staljinovog SSSR-a i njegovih saveznika (Poljske, Mađarske, Čehoslovačke, Rumunije, Albanije, Istočne Nemačke i Bugarske) s jedne strane i Titove Jugoslavije s druge strane. Jedan od razloga za to bila je upravo objava Jugoslavije i Bugarske 1947. godine o mogućnosti stvaranja federalne države, u skladu sa Bledskim sporazumom.Dana 28. septembra 1949. godine odnosi između SSSR-a i Jugoslavije su prekinuti. U Bugarskoj je Bledski sporazum smatran činom nacionalne izdaje i napadom na teritorijalni integritet zemlje. Zvanično, to je i danas tako. Defakto je poništen nakon prekida sovjetsko-jugoslovenskih odnosa.U toj situaciji više niko nije pominjao smele geopolitičke planove koji su se, između ostalog, odnosili i na sudbinu Svete Gore. Atos je nastavio da postoji i deluje u svom dosadašnjem statusu. Malo koji monah je uopšte znao za ideju hipotetičke države Halkidiki.Pogledajte i:
https://lat.sputnikportal.rs/20191222/dok-andjeli-spavaju-sta-se-vidi-sa-vrha-atosa-video-boris-subasic-hilandar-1121386926.html
https://lat.sputnikportal.rs/20260305/cudotvorna-loza-iz-hilandara-shorts-imate-li-minut-1196499408.html
https://lat.sputnikportal.rs/20260214/sveta-gora-kakvu-nikad-do-sada-niste-videli-od-mrava-do-bozanske-ljubavi---tajni-svet-kroz-objektiv--1195817025.html
grčka
jugoslavija
bugarska
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Vesti
sr_RS
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
svet – politika, grčka, jugoslavija, bugarska
svet – politika, grčka, jugoslavija, bugarska
Tajni arhiv CIA otkriva: Sveta Gora mogla je da bude oteta Grčkoj
Malo ko zna da je posle Drugog svetskog rata Sveta Gora ušla u ozbiljnu političku turbulenciju. Iako je suverenitet Grčke nad Atosom potvrđen još Lozanskim ugovorom 1923, 1948. godine u poverljivom dokumentu CIA razmatralo se čak i pitanje njegove pripadnosti drugoj državi.
Posle Drugog svetskog rata Sveta Gora Atos nakratko se našla u središtu velikih geopolitičkih planova, pokazuje nedavno objavljeni dokument iz arhiva CIA od 10. septembra 1948. godine. Prema tom izveštaju, u diplomatskim razgovorima pominjana je mogućnost da Atos više ne bude pod grčkom kontrolom, već da postane deo nove državne tvorevine na Halkidikiju.
U dokumentu se citira turski diplomata Idris Čora, koji je naveo da mu je jugoslovenski kolega preneo kako su Bugari predlagali stvaranje autonomne i nezavisne Makedonije sa prestonicom u Skoplju. U okviru tog šireg plana, Solun bi bio uključen u novu državu, dok bi Halkidiki bio proglašen autonomnom jedinicom sa sedištem u Poligirosu. Upravo u tu tvorevinu bio bi uključen i Atos, uz očuvanje privilegija manastira i posebnog statusa koji je imao vekovima.
Razgovor turskog i jugoslovenskog diplomate vođen je u vreme oštrih političkih rasprava nakon zaključenja, mimo Staljina, Sporazuma o prijateljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći između Jugoslavije i Bugarske, potpisanog 2. avgusta 1947. godine u Bledu, u Sloveniji.
Sporazum je predviđao ukidanje viza između dve zemlje, stvaranje carinskog saveza, kao i rešavanje teritorijalnih pitanja: ulazak Pirinske Makedonije u sastav federativne Jugoslavije kao dela Federativne Narodne Republike Makedonije (Vardarske Makedonije), kao i odricanje Jugoslavije od zapadnih pograničnih oblasti u korist Bugarske.
Ove ideje imale su za cilj da prodube saradnju i otvorile pitanje šire balkanske federacije. Bugarski lider Georgi Dimitrov ubrzo je izneo i ideju saveza više istočnoevropskih zemalja, što je izazvalo sumnju i negodovanje u Moskvi.
Josif Staljin nije želeo stvaranje novog centra moći u Evropi pod vođstvom Josipa Broza Tita, niti prekrajanje granica bez saglasnosti Sovjetskog Saveza. Zbog toga su u Kremlju oštro kritikovani i Bledski sporazum i planovi o federacijama, carinskim unijama i novim državnim granicama.
Već 1948. godine došlo je do ozbiljnog raskola između SSSR-a i Jugoslavije, a 1949. diplomatski odnosi su prekinuti. Sa tim su propali i svi ambiciozni planovi koji su se ticali Balkana, uključujući i ideju da Sveta Gora pređe u nekakvu državu Halkidiki. Atos je nastavio da postoji u okviru Grčke, sa širokom autonomijom koju ima i danas.
Nemačke vlasti su garantovale zaštitu svetogorskih manastira, ali su ostavile nemačkog guvernera na čelu. Godine 1942, Sveti Kinot, u ime 3.200 svetogorskih monaha, zvanično je izrazio zahvalnost nemačkim vlastima za njihovu versku politiku i „oslobođenje Rusije od bezbožnog boljševizma“. Okupatorske snage su Svetu Goru napustile 29. maja 1944. godine, ali su jeromonah Sofronije i čitava monaška zajednica ostali pod senkom optužbi za saradnju, što je uticalo na ugled Atosa.
Prema rečima turskog diplomate Idrisa Čore, kako se navodi u izveštaju agenta CIA, Bugari su takođe predložili da se Makedonija proglasi autonomnom nezavisnom državom sa sopstvenom spoljnom politikom i glavnim gradom u Skoplju (ovaj region Makedonije bi obuhvatao Solun, a Halkidiki bi bio proglašen autonomnom državom sa glavnim gradom u Poligirosu (grad u Grčkoj na poluostrvu Halkidiki).
Takođe se dodaje da bi Atos bio uključen u ovu potonju državu, uz očuvanje privilegija manastira, odnosno županije, kao i da bi mogao da ostane kakav je sada, ali ne pod grčkom kontrolom.
Razgovor između turskih i jugoslovenskih diplomata odvijao se usred žestoke političke debate nakon zaključenja Sporazuma o prijateljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći između Jugoslavije i Bugarske na Bledu, u Sloveniji, 2. avgusta 1947.
Sporazum je predviđao ukidanje viza, formiranje carinske unije i rešavanje teritorijalnih pitanja: ulazak Pirinske Makedonije u sastav federativne Jugoslavije, u okviru Federativne Narodne Republike Makedonije (Vardarska Makedonija), kao i ustupanje zapadnih oblasti Bugarskoj.
Bez prethodnog obaveštavanja vođe Sovjetskog Saveza Josifa Staljina, bugarski lider Georgij Dimitrov, bivši šef Kominterne, izneo je ideju federacije zemalja Istočne Evrope — odnosno Balkanskog saveza sa Poljskom i Čehoslovačkom. Ovu ideju, očigledno zasnovanu na privatnim razgovorima i diskusijama iza kulisa, izneli su i turske i jugoslovenske diplomate.
U deklasifikovanom američkom dokumentu nalazi se i jedan sporni pasus, koji je delimično nejasan. U njemu se navodi da je Jugoslavija trebalo da podrži bugarske zahteve u vezi sa Istočnom Trakijom, sve do Čataldže (naselje Čoristi u oblasti Drama, danas u regionu Istočna Makedonija i Trakija u Grčkoj). Preostali deo Donje Trakije, uključujući Istanbul, bio bi proglašen autonomnom državom pod pokroviteljstvom Sovjetskog Saveza ili rusko-turskim protektoratom. Na taj način, kako se navodi, bilo bi rešeno i pitanje Vaseljenske patrijaršije.
U dokumentima se navodi da su ova pitanja razmatrana u Bledu, tokom potpisivanja sporazuma o uzajamnoj pomoći između Bugarske i Jugoslavije, na inicijativu Dimitrova. Tito je u isto vreme konsultovao Moskvu o stavu Sovjetskog Saveza. Ishod je, kako se navodi, poznat — Dimitrovu su upućene primedbe, jer se sovjetski planovi nisu poklapali ni sa jugoslovenskim, ni sa njegovim stavovima.
Staljinu nije bio potreban novi centar moći u Evropi, na čelu sa jugoslovenskim liderom Josipom Brozom Titom. Staljina su takođe iritirali pokušaji prekrajanja državnih granica bez njegovog učešća.
U februaru 1948. godine, sovjetski lideri su se sastali sa bugarskim i jugoslovenskim delegacijama u Kremlju. Razmatran je Bledski sporazum.
„Imali smo nekoliko komentara u vezi sa bugarsko-jugoslovenskim Bledskim sporazumom, koji su u jednom trenutku bili predočeni drugovima Dimitrovu i Titu. Sovjetska vlada smatra da je napravljena greška — nije vredelo potpisivati sporazum, posebno na neodređeno vreme, pre nego što je mirovni sporazum stupio na snagu. Takvom žurbom, obe vlade su olakšale zadatak reakcionarnim elementima u Engleskoj i Americi, dajući im izgovor da pojačaju svoju intervenciju u Grčkoj i usmere je protiv Bugarske i Jugoslavije. Sovjetska vlada mora da vas upozori da ne može prihvatiti odgovornost za paktove od velikog političkog značaja zaključene bez konsultacija sa SSSR-om“, navode se Staljinove reči u zapisniku.
Iste 1948. godine, odnosi su se pogoršali između zemalja koje su sebe smatrale delom socijalističkog bloka: između Staljinovog SSSR-a i njegovih saveznika (Poljske, Mađarske, Čehoslovačke, Rumunije, Albanije, Istočne Nemačke i Bugarske) s jedne strane i Titove Jugoslavije s druge strane. Jedan od razloga za to bila je upravo objava Jugoslavije i Bugarske 1947. godine o mogućnosti stvaranja federalne države, u skladu sa Bledskim sporazumom.
Dana 28. septembra 1949. godine odnosi između SSSR-a i Jugoslavije su prekinuti. U Bugarskoj je Bledski sporazum smatran činom nacionalne izdaje i napadom na teritorijalni integritet zemlje. Zvanično, to je i danas tako. Defakto je poništen nakon prekida sovjetsko-jugoslovenskih odnosa.
U toj situaciji više niko nije pominjao smele geopolitičke planove koji su se, između ostalog, odnosili i na sudbinu Svete Gore. Atos je nastavio da postoji i deluje u svom dosadašnjem statusu. Malo koji monah je uopšte znao za ideju hipotetičke države Halkidiki.
