Ključ koji je nadživeo sve: Na kapiji Istoka i Zapada sada Srbi obnavljaju svetinju - posle pet vekova
16:00 06.01.2026 (Osveženo: 18:42 06.01.2026)
© Foto : Ustupljeno Sputnjiku
Pratite nas
U selu Ostrovica, u Dalmaciji, pokrenuta je obnova pravoslavnog hrama Svetog Luke. Svetinja je prošle godine obeležila značajan, veliki jubilej - 500 godina od izgradnje. Zbog svog položaja, Ostrovica nikada nije bila samo selo, kroz vekove je bila ključ, prag i osmatračnica na granici Istoka i Zapada, a hram Svetog Luke, njen svetionik.
Ispod Mačkovog kamena, na prelazu između Bukovice i Ravnih Kotara, gde se smestilo selo Ostrovica, arheološka istraživanja otkrila su život još u vreme praistorije. Pronađeni epigrafi, skulpture, keramika i novac otkrili su svet Ostrovice u rimsko doba, a ostaci crkvenog nameštaja, natpisi i pletene dekoracije, rani Srednji vek.
Tu je podignuta tvrđava koja je od 13. do sredine 14. veka bila jedno od sedišta knezova Bribirskih. Jednom od njih, Mladenu III Šubiću, ruku svoje sestre dao je srpski car Dušan Silni. Jelena Nemanjić Šubić podiže obližnji manastir Krka i tako pravoslavnim daje jako uporište na ovom prostoru.
Ostrovicu je 1388. zauzeo bosanski kralj Tvrtko I Kotromanić. Simeon Končarević njegovu vladavinu prostorom severne Dalmacije u „Letopisu“ karakteriše kao „orudije Božijago promisla“ u smislu čuvanja i jačanja pravoslavne vere.
Mačkov kamen - važno mesto istorije, danas je turistička atrakcija
© Foto : Ustupljeno Sputnjiku
Izgradnja svetinje pod Turcima
Neuspešno na Ostrovicu u prvoj polovini 15. veka atakuje Mletačka republika, kako bi osvajanjem osmatračnice učvrstila odbranu svog zadarsko-šibenskog priobalja.
Osvajanje tvrđave uspelo je Osmanlijama 1523., na ovom prostoru su ostali gotovo dva veka.
Samo godinu dana nakon osvajanja, 1524. u Ostrovici se podiže hram koji će nadživeti buduća carstva, ratove i seobe - pravoslavna crkva Svetog apostola i jevanđeliste Luke.
Jedna od najstarijih svetinja eparhije dalmatinske skrivena među prvim brdima zaleđa sa koga puca pogled na najplodniju zemlju Dalmacije, pet vekova odoleva vremenu.
Pred njenim ikonama za spasenje duše, a često i samo glave na ramenima u velikim izazovima života na granici, molile su generacije.
Svaki kamen ove prelepe građevine je svedočanstvo, a o svedocima burne istorije u Ostrovici i okolnim selima govore i grobovi kojima je okružena.
Meštani su sami uspeli da obnove krov svetinje pre zime
© Ustupljeno Sputnjiku
Ostrvički komandant Stojan Janković
Crkva Svetog Luke i stradala je u vreme Turaka. U njihovoj je vlasti ostala sve do sredine 17. veka, kada je pripala novoosvojenim mletačkim područjima u dalmatinskom zaleđu.
U borbi sa Turcima istakao se morlački vojvoda Stojan Janković, komandant Ostrovice u ratovima protiv Osmanlija, u službi Mletačke republike. Njegovo prisustvo donelo je sigurnost i organizaciju zajednici koja je vekovima čuvala crkvu Svetog Luke i svoj identitet na granici.
Opevan je komandant Ostrovice, uskok Janković Stojan uz gusle pod svetlom badnjaka ispred ove crkve, svedoka vekova.
Sledi sanacija unutrašnjosti hrama i drenaža oko crkve, kako bi je zaštitili od vode koja podriva temelje
© Foto : Ustupljeno Sputnjiku
Okupljeni oko Svetog Luke
Neobično je da niko od pravoslavnih Srba u Ostrovici ne proslavlja Svetog Luku kao krsnu slavu, ali jevanđelista svake godine na svoj praznik okupi sve meštane.
U Ostrovici je nekada živelo jedanaest pravoslavnih rodova, u 60 domova, i dva rimokatolička. Tri decenije od poslednjeg rata na granici u selu je svega dvadesetak domaćinstava sa nešto više od 50 pravoslavnih Srba.
Sa blagoslovom mitropolita dalmatinskog Nikodima, pokrenuli su obnovu crkve, njenih kamenih zidina, oštećenih poslednjim razaranjem u avgustu 1995., kada je stradalo i selo.
Meštani Ostrovice svoje mesto zovu "raj na zemlji"
© Foto : Ustupljeno Sputnjiku
Oni koji čuvaju ovaj hram kao važan temelj koja ih povezuje sa korenima, uz, kako kažu, pomoć Svetog Luke, uspeli su da sakupe novac i pre zime zamene krov svetinje.
U selu je danas svega nekoliko mlađih porodice koje nose veliki deo tereta obnove, sami ne mogu sve. Potrebna je pomoć da se posle krova uredi unutrašnjost hrama, kao i drenaža oko crkve da bi je zaštitili od vode koja podriva temelje.
Uzdaju se u ljude dobre volje, otvorili su račun, računaju na sve koji znaju koliko je važno sačuvati jednu od najstarijih svetinja na ovom prostoru, crkvu Svetog Luke u Ostrovici.
Račun za donacije otvorila je i eparhija:
Primalac: SPC u Hrvatskoj, Eparhija Dalmatinska, Crkvena općina Bjelina
Naznaka: „Za obnovu hrama Sv. Luke u Ostrovici“
IBAN: HR8424020061100579043
Svift/Bic: ESBCHR22
Banka: Erste & Steiermärkische Bank d.d.
Sa ovog "svetionika" puca pogled na Ravne Kotare
© Foto : Printskrin Jutub
Polgedajte i:
