Zapadni roj nasrće na Srpsku pravoslavnu crkvu, veliku prepreku za uništenje – nacionalnog identiteta
© Sputnik / Lola Đorđević
Pratite nas
Zapad vodi dugoročnu kampanju protiv Srpske pravoslavne crkve, nastojeći da je predstavi kao političku pretnju, oslabi njen uticaj i razbije njeno jedinstvo. SPC je prepreka prekrajanju srpskog nacionalnog identiteta. Udar na nju vodi se kroz medije, NVO i pokušaje stvaranja zasebnih nacionalnih pravoslavnih crkava, kaže sociolog Slobodan Antonić.
U knjizi „Ponerologija anticrkvenog uma: O propagandnom ratu protiv SPC“, sociolog Slobodan Antonić analizira mehanizme i aktere dugogodišnjih napada na Srpsku pravoslavnu crkvu.
Od medijskih kampanja povodom sahrana patrijarha Pavla i mitropolita Amfilohija, preko pokušaja promene crkvenog kalendara i polemika tokom pandemije koronavirusa, do optužbi za nacionalizam, ratne zločine i mizoginiju, Antonić istražuje kako se oblikuje negativna slika o SPC.
Ponerologija je disciplina koja proučava zlo u ljudskoj prirodi, postupcima, motivima i posledicama. Kako naš sagovornik objašnjava, nekada iz dobrih namera proisteknu loši, pa i zli rezultati, dok u drugim slučajevima zle namere postoje od samog početka. Ova disciplina, smatra on, može da pomogne u razumevanju velikih istorijskih zala, poput onih koja su počinjena u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj i Jasenovcu.
„To su tako velika zla da pamet staje, što kažu, pred tim zlima. I sada, kada je reč o napadima na Crkvu, o obračunu sa Crkvom, postoji jedan deo koji je sociološki ili naučno objašnjiv, ali ima i neki deo koji je, naravno, iza toga. Tako da je to jedan kontekst činjenja i proizvođenja zla“, objašnjava Antonić.
Kako funkcioniše mreža protiv SPC
Propagandni sistem koji analizira Antonić opisuje kao delovanje kao mrežu sastavljenu od više međusobno povezanih nivoa. U njoj učestvuju nevladine organizacije, mediji, javne ličnosti i influenseri, dok društvene mreže omogućavaju da se poruke brzo prošire do velikog broja ljudi.
„U pitanju je sistem koji ima više spratova ili više frakcija, više delova. U tom sistemu imate istovremeno i nevladine organizacije, i medije koji su prijateljski ili pod nekom vrstom kontrole, a onda imate društvene mreže sa influenserima. Moram da kažem da mi stariji društvene mreže često potcenjujemo, ali one su sada veoma važne“, kaže Antonić.
Kao primer uticaja društvenih mreža navodi influenserku sa više od 140.000 pratilaca, čije objave, kako ističe, mogu da dosegnu daleko veću publiku nego što je tiraž najčitanijih dnevnih novina.
„Recimo, nevladina organizacija da neko saopštenje da je osudila ovaj ili onaj postupak koji je vezan za Crkvu, mediji to prenesu, onda krenu komentari u samom tom mediju. Na taj komentar se nadoveže neka influenserka ili neki influenser, a onda društvene mreže kreću sa komentarima i lajkovima. I to se tako proširi kao jedna vrsta talasa koja jednostavno prođe kroz svakoga od nas“, objašnjava Antonić.
Naš sagovornik posebno izdvaja pojavu koju naziva „roj“ – situaciju u kojoj se veliki broj ljudi istovremeno usmerava na određenu temu ili osobu, neprestano komentarišući i šireći istu poruku. Problem je, prema njegovim rečima, što takva kampanja može da nastavi da proizvodi posledice čak i kada se pokaže da su njeni početni navodi netačni.
Kao primer navodi način na koji se, prema njegovom tumačenju, u pojedinim japanskim udžbenicima opisuje završetak Drugog svetskog rata, tako da se učenicima može stvoriti pogrešan utisak da su Sovjeti bacili atomske bombe na Hirošimu i Nagasaki. Pominje i slučaj smrti bebe tokom krštenja u Rumuniji, koji je iskorišćen za širenje negativne slike o pravoslavnom krštenju uopšte, a potom i o Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Srbi kao „mali Rusi“
Jedan od ključnih razloga zbog kojih je SPC postala meta zapadnih geopolitičkih krugova jeste istorijski ukorenjena predstava o Srbima kao „malim Rusima“ na Balkanu. U takvoj percepciji, objašnjava Antonić, srpski narod i njegova Crkva posmatraju se kao produžena ruka ruskog uticaja.
„A onda se u sklopu toga i Crkva sumnjiči da je samo ispostava Ruske pravoslavne crkve. Kao što su Srbi ispostava Petrograda i Moskve, tako je i Srpska pravoslavna crkva ispostava Ruske pravoslavne crkve, odnosno ruskog pravoslavlja“, ističe on.
Takvi stereotipi, čak i kada polaze od predrasuda, mogu da utiču na odluke političkih i vojnih struktura.
Prema njegovoj oceni, širi politički, vojni, ideološki i kulturni pritisak prema istoku podrazumeva i uklanjanje institucija koje se smatraju osloncem ruskog društva i tradicionalnih vrednosti. U tom kontekstu Srbi, kao najzapadniji pravoslavni narod, postaju deo iste geopolitičke slike.
Posebno poglavlje knjige Antonić posvećuje reakcijama dela javnosti na sahrane patrijarha Pavla i mitropolita Amfilohija: veliki broj ljudi koji je došao da ih isprati pojedinim medijskim komentarima predstavljen je kao povod za osporavanje samog događaja.
Govoreći o sahrani patrijarha Pavla, Antonić podseća da se okupilo nekoliko stotina hiljada ljudi, ali da su se ubrzo pojavile kritike zbog masovnog okupljanja, televizijskog prenosa i navodnog ugrožavanja prava građana koji nisu pravoslavci.
„Tada je bila neka epidemija gripa, pa ko je to dozvolio da se toliko ljudi skuplja? A onda je optužena tadašnja vlast da podgreva čitavu stvar time što dozvoljava da se o tome govori na televiziji, pa čak je bio i prenos. Time se, navodno, vređaju osećanja ljudi koji nisu pravoslavni, ateista i agnostika. Govorilo se: mi smo ovde građani drugog reda, pogledajte šta rade“, navodi Antonić.
On smatra da su takve reakcije bile usmerene i na vernike koji su prisustvovali sahrani, jer su predstavljani kao ljudi koji ne vode računa o higijeni i zdravlju.
Kao jedan od primera dvostrukih aršina navodi medijsko izveštavanje o sahrani britanske kraljice Elizabete Druge. Dok su verski elementi sahrana srpskih crkvenih velikodostojnika bili predmet osporavanja, verski karakter britanske kraljevske ceremonije nije izazvao slične reakcije. On dodaje da mediji koji su kritikovali sahrane patrijarha Pavla i mitropolita Amfilohija nisu na isti način komentarisali versku dimenziju britanske kraljevske ceremonije.
Kalendar je istorijsko pitanje, a ne pitanje astronomije
Govoreći o pokušajima da se u SPC uvede gregorijanski kalendar, Antonić smatra da se ne radi samo o astronomiji i usklađivanju sa zapadom Evrope, već o važnom identitetskom pitanju. Pre svega, kalendar SPC je verski kalendar, kao što i muslimani imaju svoj verski kalendar – oni čak i godine računaju drugačije, pa niko ni ne pomišlja da ga menja i usklađuje.
Pojedine pravoslavne crkve prihvatile su, istina, gregorijanski kalendar, ali, što se Srba tiče ne može se zanemariti istorijsko iskustvo naroda koji je upravo zbog svoje vere i pripadnosti pravoslavnoj tradiciji bio izložen stradanju.
„Kada je reč o Srbima, imajući u vidu kroz šta smo mi prošli, upravo kao nekoga ko se držao tog starog kalendara, recimo šta su prolazili naši preci u Nezavisnoj državi Hrvatskoj, sa onim najstrašnijim pokoljima koji su organizovani upravo za Božić, upravo za velike praznike po našem kalendaru. I uostalom, setimo se da su slične stvari bile i u poslednjem ratu. Baš za Božić su napadana i uništavana srpska sela, pogotovo u okolini Srebrenice“, navodi Antonić.
Zbog toga, zaključuje on, eventualna promena kalendara ne bi bila samo crkveno ili astronomsko pitanje, već bi zadirala u identitet i istorijsko pamćenje srpskog naroda.
