„Za drugove svoje“: Sećanje na hiljade ruskih dobrovoljaca koji su pritekli u pomoć srpskom narodu
„Za drugove svoje“: Sećanje na hiljade ruskih dobrovoljaca koji su pritekli u pomoć srpskom narodu
Sputnik Srbija
U samom centru Beograda, pod svodom zdanja u kom se svakodnevno prepliću niti srpsko - ruskog prijateljstva, otvorena je jedinstvena izložba posvećena očuvanju... 17.10.2026, Sputnik Srbija
U samom centru Beograda, pod svodom zdanja u kom se svakodnevno prepliću niti srpsko - ruskog prijateljstva, otvorena je jedinstvena izložba posvećena očuvanju sećanju na hiljade ruskih dobrovoljaca, koji su nesebično pritekli u pomoć srpskom narodu onda, kada je to bilo najpotrebnije.
Povodom 150. godišnjice Prvog srpsko-turskog rata (1876) i ruskog dobrovoljačkog pokreta za oslobođenje Srbije, u Ruskom domu u Beogradu otvorena je izložba „Za drugove svoje"
Izložba je posvećena hiljadama ruskih dobrovoljaca na čelu sa generalom Mihailom Grigorijevičem Černjajevim, koji su se 1876. uputili u Srbiju, kako bi pomogli slovenskoj braći u ratu protiv Osmanlija
Dolasku Černjajeva u Srbiju prethodila je spremnost i želja Srba da podignu barjak slobode koju je on prepoznao. U pismu koje je 7. marta 1867 uputio knezu Mihailu Obrenoviću, ruski general je izrazio spremnost da dođe u Srbiju i stupi u srpsku službu.
U odgovoru, knez Mihajlo je odobrio da general Černjajev dođe i preuzme komandu nad vojskom. Uprkos obostranim željama, do toga nije došlo jer general nije dobio carsku dozvolu za odlazak u Srbiju, a knez Mihailo je bio ubrzo ubijen
Iako mu se želja za odlaskom u Srbiju nije ispunila, general nije sedeo skrštenih ruku. Kao urednik lista "Ruski svet" veliku pažnju je posvetio izbijanju Hercegovačkog ustanka u leto 1875. godine pozivajući na prikupljanje sredstava i okupljanje dobrovoljaca
Bez obzira što je poziv za pomoć pravoslavnoj braći naišao na veliki odaziv, zvanična Rusija se plašila otvorene podrške iz straha od reakcije tradicionalnih protivnika Rusije i saveznika Porte – Engleske i Francuske, te je Černjajevu zabranila odlazak u Hercegovinu
Ubrzo posle njegovog dolaska, Srbija je 30. juna 1876. godine objavila rat Turskoj, a 2. jula 1876. godine otpočele su operacije srpske vojske. Prihvativši srpsko državljanstvo, General Černjajev je preuzeo komandu nad vojskom kneževine.
Za njim je u Srbiju stigao i veliki broj ruskih dobrovoljaca. Procenjuje se, da je u leto i jesen 1876. godine u Srbiju stiglo između 4.000 i 4.500 ruskih dobrovoljaca.
Prema podacima Slovenskog komiteta za podršku, registrovano je 4303 dobrovoljca, a bilo je i onih koji su došli u svojoj režiji. U pomoć srpskom narodu pristigli su vojnici, oficiri, lekari...
U vreme izbijanja rata, u srpskoj regularnoj vojsci bilo je samo 360 oficira. Prekinuvši školovanje na tadašnjoj Artiljerijskoj oficirskoj školi (kasnijoj Vojnoj akademiji), pravo iz školske klupe u rat je otišao i legendarni srpski vojvoda Živojin Mišić
Među pristiglim medicionarima, bila je i zajednica sestara milosrđa „Utoli moje tuge“, koju je predvodila kneginja Šahovskaja, čije su sestre dnevno vršile i do 500 previjanja.
Uprkos opremljenijem i brojčano nadmoćnijem neprijatelju, manje od 40.000 ljudi, naoružanim zastarelim puškama, četiri meseca su herojski odbijali nalete više od 100.000 Osmanlija naoružanih Krupovom artiljerijom.
U žestokim borbama koje su se vodile na Babinoj glavi, Velikom Izvoru, okolini Aleksinca, Deligrada i Đunisa, poginulo je više od 1.000 ruskih dobrovoljaca, ispisavši na taj način svojom krvlju dokaz bratske ljubavi prema Srbima
Kao dobrovoljac, u Srbiju je 21. jula 1876. stigao ruski pukovnik Nikolaj Nikolajevič Rajevski. Odmah po dolasku, uputio se pravo u štab Černjajeva kako bi uzeo učešće u borbama. 20. avgusta 1876. godine u bici za Gornji Adrovac kod Aleksinca, tridesetsedmogodišnji Rajevski je poginuo
Uprkos požrtvovansti i hrabrosti srpskih četa u kojima su se rame uz rame borili ruski dobrovoljci, daleko brojnija i opremljenija turska vojska je odnela pobedu.
Žrtve srpskog naroda i javna podrška širom cele Rusije, primorali su cara Aleksandra Drugog da se aktivnije umeša u sudbinu Slovena u Osmanskom carstvu. Rusija je naterala Portu na primirje, da bi uskoro zatim i sama stupila u rat protiv Osmanskog carstva 1877-1878. godine.
Ruski dobrovoljci su posle zaključenja primirja napustili Srbiju, ali je u vojsci ostalo oko 50 oficira koji su za vreme primirja pomogli Srbiji da izvrši reorganizaciju vojske i spremi za nastavak rata sa Turskom do konačnog oslobođenja.
Iskra borbe koju su Srbi i Rusi rasplamsali u leto 1876. nije zamrla, već je nastavljena u rusko-turskom ratu 1877-1878, čiji je jedan od rezultata bilo međunarodno priznanje nezavisnosti Srbije.
Iako su se vratili u Rusiju, dobrovoljci nisu zaboravili srpski narod i Srbiju. Godine 1913. Odbor za pomoć Srbima „Mihail Černjajev“, formiran u Sankt Peterburgu, prikupio je 52 hiljade rublji (44,72 kg u zlatnicima) koje je uputio u Beograd za pomoć ranjenicima i siročadi.
Izložbu „Za drugove svoje ", mesecima su pripremali Ruski dom i Ruski naučni institut u Beogradu, uz pomoć Ministarstva kulture Srbije i podršku počasnog konzula Ruske Federacije u Novom Sadu i predsednika Saveta Ruskog geografskog društva u Srbiji Dušana Bajatovića
Postavku čine predmeti iz kolekcija Narodne biblioteke Srbije, Vojnog muzeja, Muzeja nauke i tehnike, Narodnog muzeja u Zrenjaninu, riznice manastira Vraćevšnica, Državnog istorijskog muzeja u Moskvi kao i Regionalnog muzeja „Jevdokim Romanov“ u Mogiljevskoj oblasti
Pred očima posetioca našli su se i eksponati iz Istorijsko-regionalnog muzeja grada Kruglom u Belorusiji. Zahvaljujući angažovanju ambasade te zemlje, originalni eksponati iz beloruskih muzeja prvi put su stigli u Ruski dom i Srbiju.
Među najistaknutijim eksponatima su sablja koja je pripadala srpskom vladaru, kamera iz jednog foto-studija, albumi sa fotografijama, kao i retka odlikovanja, oružje, uniforme, medicinski instrumenti i štampana izdanja iz ratnog vremena
Posebnu pažnju privlače restaurirane fotografije Beograda, Aleksinca, Knjaževca, Paraćina i drugih mesta u Srbiji, koje je ruski fotograf Ivan Groman napravio tokom rata i neposredno nakon njegovog završetka.
Još jedan od važnijih eksponata je i kopija zastave sa kojom je Dmitrij Donskoj 1380. godine pobedio Mongole, a koju su ruski dobrovoljci doneli iz Moskve.
Izložba, koja ima za cilj da obeleži herojstvo ruskih dobrovoljaca i njihov doprinos oslobodilačkoj borbi srpskog naroda, biće otvorena do kraja 2026. godine.
Pristup ćaskanju je blokiran zbog narušavanja pravila.
Ponovo možete da učestvujete za:∞.
Ako se ne slažete sa blokiranjem, koristite formular za povratne informacije
Razgovor je završen. U diskusiji možete učestvovati 24 sata od objavljivanja članka.
![Izložbu „Za drugove svoje ", mesecima su pripremali Ruski dom i Ruski naučni institut u Beogradu, uz pomoć Ministarstva kulture Srbije i podršku počasnog konzula Ruske Federacije u Novom Sadu i predsednika Saveta Ruskog geografskog društva u Srbiji Dušana Bajatovića - Sputnik Srbija](https://cdn1.img.sputnikportal.rs/img/07ea/0a/0e/1204458255_0:0:3115:2048_600x0_80_0_1_533464f74f851d345f1dff43fd230ee0.jpg "Izložbu „Za drugove svoje ", mesecima su pripremali Ruski dom i Ruski naučni institut u Beogradu, uz pomoć Ministarstva kulture Srbije i podršku počasnog konzula Ruske Federacije u Novom Sadu i predsednika Saveta Ruskog geografskog društva u Srbiji Dušana Bajatovića")
![Jedan od zanimljivijih eksponata je i maketa rečnog broda "Deligrad", koji je ukazom kneza Mihaila Obrenovića, 1862. godine kupljen od Rusije. - Sputnik Srbija](https://cdn1.img.sputnikportal.rs/img/07ea/0a/0e/1204443546_0:0:3063:2047_600x0_80_0_1_eeb70bcfeed9e74189beb69e684aa2ea.jpg "Jedan od zanimljivijih eksponata je i maketa rečnog broda "Deligrad", koji je ukazom kneza Mihaila Obrenovića, 1862. godine kupljen od Rusije.")
