Malo Srba ovo zna: Pokolj srpskog naroda koji se usudio da kaže „ne“ /foto/
© Sputnik / Lola Đorđević
Pratite nas
U kolektivnom sećanju srpskog naroda dobro su poznati zločini koje su 1941. godine nemački fašistički okupatori počinili u Kragujevcu, Kraljevu, Šapcu i mnogim drugim mestima u Srbiji, dok samo mali broj Srba zna za stravični pokolj naroda od 13. do 19. oktobra u selima u dolini rečice Jadra: Dragincu, Koreniti, Čokešini, Cikotama i susednim selima.
To je bio pravi pokolj naroda. Za svega nekoliko dana streljano je 2.677 nedužnih civila: muškaraca, žena dece. Fašističke zveri u ljudskom obliku su na najmonstruoznije načine ubijali starce na kućnom pragu, trudnice, decu u kolevkama, pa i novoređenčad. Čitava sela su zatirana. Ubijana je čak i stoka. Oktobar mesec te ratne 1941. godine u okupiranoj Srbiji se sa pravom može nazvati „krvavi oktobar“.
Pokolj u dolini Jadra bio je jedan u nizu odmazdi koje je nemačka vojska sprovodila tokom jeseni 1941. u okupiranoj Srbiji. Nemogućnost da zaustavi talas ustanka i narodnog otpora koji se sve više širio i zahvatao sve veću teritoriju, kod nacističkog vrha je izazivao bes i želju da surovo kazni narod koji se usudio da podigne glavu i okupatoru kaže „ne“.
Čitave porodice bile su ubijene pa nije ostao niko ko bi o njihovom stradanju svedočio.
© Sputnik / Lola Đorđević
Načelnik štaba Vrhovne komande Vermahta feldmaršal Vilhelm Kajtel, naređenjem od 16. septembra 1941, u ime Adolfa Hitlera insistirao je da se „za suzbijanje opšteg komunističkog ustaničkog pokreta“ u Srbiji, primene najoštrije mere i predložio da se „u ime odmazda za izgubljeni život svakog nemačkog vojnika na smrt strelja od 50 do 100 komunista.“
Zloglasna naredba Austrijanca koji je mrzeo Srbe
U nameri da na oslobođenim teritorijama ponovo uspostavi okupacionu vlast, Nemački vojni vrh je za glavnokomandujućeg nemačkih vojnih snaga u Srbiji postavio generala Franca Bemea, Austrijanca koji je mrzeo Srbe zbog poraza Austrougarske vojske u Prvom svetskom ratu. Beme je vojnike Vermahta u Srbiji video kao „osvetnike“ ponižene austrougarske vojske, ali i izgubljenog austrijskog carstva.
„Vaš zadatak je da prokrstarite zemljom, u kojoj se 1914. potocima lila nemačka krv usled podmuklosti Srba, muškaraca i žena. Vi ste osvetnici tih mrtvih. Za celu Srbiju ima se stvoriti zastrašujući primer, koji mora najteže pogoditi celokupno stanovništvo...“, piše između ostalog Beme u naredbi za napade od 25.9.1941. godine.
Neposredno izvršenje zadatka slamanja i ugušenja ustanka povereno je jednoj od najelitnijih i tehnički najopremljenijih divizija Vermahta -342. pešadijskoj diviziji, koja je povučena sa fronta u Francuskoj i kojom je komandovao general-lajtnant Valter Hinghofer. Ulaskom ove jedinice u Šabac 24. septembra 1941. godine, i odvođenjem civilnog stanovništva u koncentracioni logor u Jarku, otpočeo je njen zloglasni put dolinom Jadra.
Obzirom da slamanje ustanka nije išlo onako kako je nacistički vrh planirao i da je u žestokim okršajima sa ustanicima Vermaht imao velike gubitke, 10. oktobra 1941. godine, Franc Beme izdaje zastrašujuću naredbu da se za jednog ubijenog nemačkog vojnika strelja 100, a za jednog ranjenog 50 talaca. Samo par dana kasnije, zbog okršaja kod Gajića i Jezdimirovića stene i pretrpljenih gubitaka zlokobna naredba sprovedena je u delo.
„U vezi neprijatelja, izgleda da se radi o organizovanom otporu jačih snaga pod vojnim rukovodstvom. Verovatno se radi o snagama kojima rukovode komandant Jadarskog četničkog odreda, kapetan Rašić…Gubici: poginulo: 1 oficir, 7 vojnika, ranjeno: 3 oficira, 27 vojnika. Zbog sopstvenih gubitaka trebalo je streljati 2 300. Danas je streljano 400. Ostaje još 1 900.“ , navodi u svom izveštaju Francu Bemeu komandant divizije, general-Lajtnant dr Valter Hinghofer.
Pokolj u Dragincu
© Sputnik / Lola Đorđević
Stravična streljana u Dragincu
Kako bi sakupili dovoljan broj talaca kojim bi ispunili utvrđenu kvotu, fašisti su se poslužili lukavstvom pozivajući preko viđenijih ljudi u selu muško stanovništvo da dođu u prostorije opštine Draginic kako bi dobili „Objave za slobodno kretanje“. Oni koji su odazivali pozivu, bili su odmah uhapšeni i zatvoreni u opštinske prostorije, kafane, podrume, školsku zgradu, crkvu, pa i na crkvenom tavanu.
Stravična streljana u Dragincu otpočela su 13. oktobra popodne, kada je od zatvorenika pohapšenih tog i prethodnog dana izdvojena grupa od oko 120 ljudi i streljana na desnoj obali potoka Trnavica. Nemci su izvodili grupe od po oko 50 ljudi i streljali ih rafalima iz mitraljeza. Čim je jedna grupa poubijana, sledeća koja je dolazila najpre je bacala ubijene u već iskopane rake, pa je i ona streljana. Egzekucije nad na prevaru uhapšenim (i onima prisilno dovedenim), nastavljene su i naredna dva dana, četrnaestog i petnaestog oktobra.
Na stratištu u Dragincu je (prema nemačkim dokumentima) streljano 1 379 meštana jadarskih sela: muškaraca, žena i dece. Nedovoljno za fašističkog okupatora koji u ubijenima nije video ljudska bića, već samo broj. Da bi popunili utvrđenu kvotu, vojnici 342. pešadijske divizije su, poput divljih zveri, krenuli ka okolnim selima, ubijajući svakoga na koga su naišli. Među ubijenima bio je i jedan broj izbeglica iz Mačve, Pocerine i Srema, ali i onih koji su se u pitoma jadarska sela sklonili iz NDH bežeći od ustaškog noža.
Nemci su vodili zatvorenike u grupama od 10 do 20, primoravali ih da sami iskopaju ogromne rake, postrojavali ih pored grobnice i ubijali rafalima iz mitraljeza
© Sputnik / Lola Đorđević
Ispoljavajući najveću brutalnost, nemački vojnici su ubijali sve što su videli: od čoveka do životinja, od straca do bebe u kolevkama, na kućnom pragu, u njivi, kraj vodenice, na livadi, zatirali su čitave familije, streljali, bajonetima kasapili, spaljivali, u krvavom pohodu više primerenom varvarskim hordama nego narodu koji je došao iz srca Evrope, narodu koji je iznedrio jednog Betovena, Ničea, Anštajna...
Ni bebe u kolevkama nisu poštedeli
Čitave porodice bile su ubijene pa nije ostao niko ko bi o njihovom stradanju svedočio. U celu Cikote, na spisku ubijenih Aleksići se nalaze od rednog broja 1 do 25, a među njima je i 14. dece: Milan, Slavka, Ružica, Živko, Milica, Milisav, Ivan… samo su neka imena mališana, braće i sestara starosti ispod sedam godina, ubijenih na kućnom pragu zajedno sa svojim najmilijima.
Za naciste oni nisu bili deca, nisu bili nevine ljudske duše, već sam prost broj. Kvota koja se trebala popuniti. Račun od 50 Srba za jednog ranjenog i 100 za ubijenog Nemca koji su morali platiti. Kazna za neposlušnost i osveta za poraz koji su njihovi preci na obroncima slavnog Cera doživeli, vodila ih je od sela do sela. Čokešina, Veliko Selo, Simino Brdo, Filipovići, Donja Badanja, Korenita…
Pokolj u Dragincu
© Sputnik / Lola Đorđević
Niz stradalih sela se nastavlja, a na spisku ubijenih u Koreniti redni broj se zaustavlja na broju 189. Starci, žene I deca. Vida, Dobrosav, Spomenka, Živorad, Tomka... Među njima i žensko dete iz familije Bojanić, tek rođeno, nekršteno. Ni ime maloj mučenici nisu stigli da daju, živela je samo tri dana pre nego što su fašističke zveri u kolevci bajonetom iskasapili.
„Sterali su nas u jednu gomilu. Kad su nas doterali do jedne kuće i i natrali da se postrojimo ispred nje pored samog zida, iskoristio sam priliku i pobegao. Čim sam malo odmakao začuo sam rafale i pojedinačne pucnje, pomešane s kricima žena i ljudi. I baš taj vrisak je za mene bio najjeziviji. Kada sam se vratio kući našao sam pravi pokolj. Ispred kuće bila je pobijena cela moja porodica, u kući mi je bila mala sestrica, rođena dva dana pre tog pokolja. Nije bila još krštena“, reči su Milorada Bojanića iz Korenite koji je tada imao oko 12 godina.
U pitomom selu Jarebice, ubijeno više od 40 mališana, deo njih streljan u Dragincu, deo ubijen na kućnom pragu, a četvoro mališana, starosti od 3 do 11 godina, živo spaljeno zajedno sa svojim majkama. Selo Jarebice ostalo je potpuno pusto. Ubijeno je 450 žitelja.
Bestijalno ubijanje nedužnih civila trajalo je danima, sve dok nije popunjena kvota koju su nacisti odredili. U izveštaju koji je sa divizijskog komandnog mesta 342. pešadijske divizje 30. 10. 1941. godine poslat Opunomoćenom generalu u Srbiji stoji između ostalog: „Streljano za odmazdu 2950“. Taj broj je upisan i na spomen kosturnici.
Pobijeni su zakopani u četiri velike grobnice. Njihovi posmrtni ostaci su 1963. godine preneti u zajedničku spomen-kosturnicu na ulazu u Draginac, koja danas stoji kao nemi svedok ovog stravičnog zločina.
Neke od ubijenih, rodbina je sahranila na seoskim grobljima. I danas se na kamenim spomenicima u jadarskim selima mogu pronaći potresna svedočanstva masakra koji se dogodio pre 85 godina:
„Ovde počiva telo Milice Krsmanović sa svoje šestoro dece...“
Pogledajte i:
