https://lat.sputnikportal.rs/20260909/vartolomej-ozivljava-poredak-star-1500-godina-veliki-plan-koji-moze-da-promeni-pravoslavni-svet-1203224834.html
Vartolomej oživljava poredak star 1.500 godina: Plan koji može da uzdrma pravoslavni svet
Vartolomej oživljava poredak star 1.500 godina: Plan koji može da uzdrma pravoslavni svet
Sputnik Srbija
Carigradski patrijarh Vartolomej namerava da oživi pentarhiju — drevni model upravljanja Crkvom u kojem su ključnu ulogu imali poglavari pet najvažnijih... 09.09.2026, Sputnik Srbija
2026-09-09T20:10+0200
2026-09-09T20:10+0200
2026-09-09T22:09+0200
društvo
društvo
religija
https://cdn1.img.sputnikportal.rs/img/07ea/01/14/1194970985_0:51:3219:1861_1920x0_80_0_0_66ab59c32d502b62f9c0d945b148b5aa.jpg
Vartolomej je inicijativu predstavio na Međunarodnom kongresu Društva za pravo istočnih crkava u Budimpešti. On je istovremeno ponovio nadu u obnovu punog zajedništva sa Rimokatoličkom crkvom, kako bi, kako je rekao, „pentarhija ponovo postala jedinstvena“, a „petostruna lira vaseljenske Crkve ponovo zazvučala u punoći svoje drevne harmonije“.Pentarhija je koncept razvijen u Vizantiji, prema kojem su o najvažnijim crkvenim pitanjima odlučivali poglavari Rima, Konstantinopolja, Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima. Pravno je učvršćena u vreme cara Justinijana I u VI veku, a kasnije i crkvenim kanonima. Veliki raskol Rima i Konstantinopolja 1054. godine praktično je označio kraj tog modela.U međuvremenu su nastale brojne nove autokefalne pravoslavne crkve, među njima Ruska, Srpska, Bugarska, Rumunska i Gruzijska. Upravo zato pokušaji da se pentarhija oživi izazivaju otpor dela pravoslavnog sveta.Vartolomej je još 2011. pokušao da primeni koncept „neopentarhije“, okupljajući drevne istočne patrijarhate i Kiparsku crkvu. Takav pristup kritikovale su, između ostalih, Srpska, Bugarska, Rumunska i Poljska crkva, dok je Moskovska patrijaršija ocenila da „kolegijum petorice“ nema jasan crkveno-pravni status.Novi zamah ideji dalo je približavanje Konstantinopolja i Vatikana. Papa Franja i Vartolomej godinama su radili na prevazilaženju raskola iz 1054. godine. Franja je 2019. Konstantinopolju predao delove moštiju apostola Petra, a 2024. vratio je drevni papski naslov „patrijarh Zapada“. Kurs približavanja nastavio je i papa Lav XIV, koji je sa Vartolomejem potvrdio nameru da se nastavi put ka hrišćanskom jedinstvu.Međutim, prepreka Vartolomejevom planu ostaju duboke podele u samom pravoslavlju. Antiohijski patrijarh Jovan X i jerusalimski patrijarh Teofil III nisu priznali Pravoslavnu crkvu Ukrajine, čiju je autokefalnost Konstantinopolj priznao 2019. godine. Jovan X se protivi i pokušajima da Konstantinopolj samostalno donosi odluke u ime celog pravoslavlja.Zato susret 30. novembra može imati daleko veći značaj od običnog crkvenog savetovanja. Ukoliko Vartolomej uspe da oživi pentarhiju i u nju jednog dana vrati Rim, mogla bi nastati potpuno nova arhitektura odnosa u hrišćanskom svetu.Ali tu se krije i paradoks: uvođenjem Vatikana u takav sistem Konstantinopolj bi mogao da ojača sopstvenu poziciju — ali i da otvori pitanje ko bi u obnovljenoj pentarhiji zaista imao prvenstvo: Konstantinopolj ili Rim.
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Vesti
sr_RS
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Srbija
feedback.rs@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
društvo, religija
Vartolomej oživljava poredak star 1.500 godina: Plan koji može da uzdrma pravoslavni svet
20:10 09.09.2026 (Osveženo: 22:09 09.09.2026) Carigradski patrijarh Vartolomej namerava da oživi pentarhiju — drevni model upravljanja Crkvom u kojem su ključnu ulogu imali poglavari pet najvažnijih hrišćanskih centara. Za 30. novembar u Istanbulu pozvao je patrijarhe Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima, sa namerom da razgovaraju o velikim pitanjima koja stoje pred hrišćanskim svetom.
Vartolomej je inicijativu predstavio na Međunarodnom kongresu Društva za pravo istočnih crkava u Budimpešti. On je istovremeno ponovio nadu u obnovu punog zajedništva sa Rimokatoličkom crkvom, kako bi, kako je rekao, „pentarhija ponovo postala jedinstvena“, a „petostruna lira vaseljenske Crkve ponovo zazvučala u punoći svoje drevne harmonije“.
Pentarhija je koncept razvijen u Vizantiji, prema kojem su o najvažnijim crkvenim pitanjima odlučivali poglavari Rima, Konstantinopolja, Aleksandrije, Antiohije i Jerusalima. Pravno je učvršćena u vreme cara Justinijana I u VI veku, a kasnije i crkvenim kanonima. Veliki raskol Rima i Konstantinopolja 1054. godine praktično je označio kraj tog modela.
U međuvremenu su nastale brojne nove autokefalne pravoslavne crkve, među njima Ruska, Srpska, Bugarska, Rumunska i Gruzijska. Upravo zato pokušaji da se pentarhija oživi izazivaju otpor dela pravoslavnog sveta.
Vartolomej je još 2011. pokušao da primeni koncept „neopentarhije“, okupljajući drevne istočne patrijarhate i Kiparsku crkvu. Takav pristup kritikovale su, između ostalih, Srpska, Bugarska, Rumunska i Poljska crkva, dok je Moskovska patrijaršija ocenila da „kolegijum petorice“ nema jasan crkveno-pravni status.
Novi zamah ideji dalo je približavanje Konstantinopolja i Vatikana. Papa Franja i Vartolomej godinama su radili na prevazilaženju raskola iz 1054. godine. Franja je 2019. Konstantinopolju predao delove moštiju apostola Petra, a 2024. vratio je drevni papski naslov „patrijarh Zapada“. Kurs približavanja nastavio je i papa Lav XIV, koji je sa Vartolomejem potvrdio nameru da se nastavi put ka hrišćanskom jedinstvu.
Međutim, prepreka Vartolomejevom planu ostaju duboke podele u samom pravoslavlju. Antiohijski patrijarh Jovan X i jerusalimski patrijarh Teofil III nisu priznali Pravoslavnu crkvu Ukrajine, čiju je autokefalnost Konstantinopolj priznao 2019. godine. Jovan X se protivi i pokušajima da Konstantinopolj samostalno donosi odluke u ime celog pravoslavlja.
Zato susret 30. novembra može imati daleko veći značaj od običnog crkvenog savetovanja. Ukoliko Vartolomej uspe da oživi pentarhiju i u nju jednog dana vrati Rim, mogla bi nastati potpuno nova arhitektura odnosa u hrišćanskom svetu.
Ali tu se krije i paradoks: uvođenjem Vatikana u takav sistem Konstantinopolj bi mogao da ojača sopstvenu poziciju — ali i da otvori pitanje ko bi u obnovljenoj pentarhiji zaista imao prvenstvo: Konstantinopolj ili Rim.
