Umetnost koje je preživela nacističke logore /foto/
Umetnost koje je preživela nacističke logore /foto/
Sputnik Srbija
U srcu srpske prestonice, otvorena je izložba koja svedoči o volji i entuzijazmu ljudi, umetnika, koji su čak i pod pretnjom smrću, stvarali dela kojima se i... 23.08.2026, Sputnik Srbija
U srcu srpske prestonice, otvorena je izložba koja svedoči o volji i entuzijazmu ljudi, umetnika, koji su čak i pod pretnjom smrću, stvarali dela kojima se i danas, nakon više od osam decenija divimo
Poput fenksa koji se izdigao iz pepela, tako se i stvaralaštvo umetnika nastalo u vreme okupacije izdiglo iz ruševina svedočeći o volji i entuzijazmu ljudi, koji su čak i pod pretnjom smrću, stvarali dela kojima se i danas, nakon više od osam decenija divimo
Izložba „I u ropstvu sloboda – srpska umetnost za vreme Drugog svetskog rata“ kroz više od 300 eksponata prikazuje kako su umetnici stvarali u uslovima okupacije, u zarobljeništvu, koncentracionim logorima, na frontu…
Rat i okupacija su ostavili različite tragove u radovima umetnika. Dok su jedni korišćenjem svetlih boja iskazivali unutrašnju nadu u neko svetlije sutra, kod drugih se ta nada prosto gubila u tamnim i mračnim tonovima
Mnogi od umetnika, poput Uroša Predića, Paje Jovanovića, Petra Dobrovića, Bete Vukanović, Nikole Graovca i mnogih drugih su spas od turobnih vremena pronalazili u svojim ateljeiama
Umetnici su stvarali nesvesni da je platno koje su oslikali možda njihov poslednji rad. Delo Beračice (slika u sredini) Sava Šumanović je naslikao neposredno pred smrt. Ustaše su srpskog slikara uhapsile i nakon dvodnevnog mučenja 30. avgusta 1942. godine, ubile.
Delo " Zarobljenik" koje je 1942. godine naslikao jedan je od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih slikara 20. veka Petar Lubarada. Drugi svetski rat Lubarda provodi kao ratni zarobljenik u logorima u Austriji i Italiji, gde je uglavnom crtao i slikao.
Na izložbi su predstavljena, ne samo umetnička dela poznatih autora, već i predmeti nastali u Banjičkom logoru: lutke, dečje igračke, albumi, tabakere, čuturice s potpisima zatočenika.
Zatočenice logora Banjica su neretko u izradi lutaka koristile i sopstvenu kosu, ne bi li tako, u slučaju da budu streljane, ostavile svojoj deci nešto što će ih podsećati na njih.
Kolika je snaga vere, koja u teškim vremenima vodi pravoslavnog čoveka, najbolje svedoči ikonostas za zarobljeničku kapelu, koji je u koncentracionom logoru Buhenvald izradio ruski emigrant Grigorije Samojlov
Kao materijal za izradu ikonostasa, korišćeni su stari železnički pragovi koji su srpski zarobljenici golim rukama vadili i donosili umetniku. Oni su svoja sledovanja hrane menjali za boje, a rezbarski alat pravili od starih konjskih potkovica i metalnih otpadaka
Radeći ikonostas, umetnik je Isusa Hrista naslikao sa rukama vezanim užetom odražavajući na taj način svoje zarobljeništvo ali i stanje u kome se srpski narod nalazio tokom Drugog svetskog rata.
Deo postavke čine dela slikara Miloša Bajića koji je iz Banjičkog logora odveden u Mathauzen gde je, uprkos tome da bi to moglo da ga košta života, olovčicom veličine malog prsta beležio scene iz života interniraca. Crteže je potom zakopavao u zemlju
Izloženi eksponati svedoče o umetnicima i njihovim delima nastalim u teškim ratnim vremenima i snazi stvaralačkog duha koji je opstajao u gotovo nemogućim uslovima
Jedan deo postavke posvećen je partizanskoj umetnosti koja je imala dvostruku ulogu: bila je dokument vremena i autentičan umetnički izraz. Posetioci mogu da vide fotografije svestranog umetnika i ratnog fotografa Žorža Skrigina
Skriginova fotografija, nastala u leto 1943 godine verno prikazuje izmučena lica partizanskih boraca i njihovog ranjenog druga na ograncima Milinklada tokom Bitke na Sutjesci. Od preko 7.000 poginulih boraca NOVJ na Sutjesci, veliki deo predstavljaju ranjenici iz partizanskih bolnica koje su Nemci nemilosrdno likvidirali
Čuveni partizanski propagandni plakat „U borbu protiv okupatora“, izradio je slikar i učesnik NOB-a Dragoljub Vuksanović Vuksan 1941. godine. Posle propasti Užičke republike Vuksanović je zarobljen u okolini Užica i interniran u koncentracioni logor u Norveškoj
Na izložbi je izložen i jedan od crteža iz zbirke "Partizani (1943–1945)" poznatog srpskog i jugoslovenskog umetnika Đorđa Andrejevića Kuna. Nastala je tokom njegovog boravka u partizanima u Narodnooslobodilačkoj borbi, a objavljena je nakon oslobođenja 1946. godine.
Veliki segment izložbe posvećen je okupatorskoj propagandnoj umetnosti kroz koju su okupatori, zajedno sa domaćim kolaboracionističkim režimom tokom Drugog svetskog rata u okupiranoj Srbiji koristili za manipulaciju javnim mnjenjem, širenje antisemitizma, antikomunizma i promociju novog poretka
Jedan od najvećih kolaboracionističkih propagandnih poduhvata tokom celog trajanja Drugog svetskog rata na prostoru Srbije, predstavlja „Velika antimasonska izložba“ otvorena 22. oktobra 1941. godine u okupiranom Beogradu. Procenjuje se da je izložbu posetilo oko 80.000 ljudi.
Angažovani su poznati crtači i slikari za izradu agresivnih političkih plakata kojima se demonizavao ustanički pokret i saveznici, opravdavale kaznene mere i okupacija, a u isto vreme glorifikovala ideologija fašizma i nacional-socijalizma
Za potrebe izložbe, koja je imala za cilj da raspiruje mržnju prema Jevrejima u Srbiji u sklopu nemačkog plana za „konačno rešenje“ jevrejskog pitanja, štampano je 60.000 plakata, 200.000 brošura, 100.000 letaka, 108.000 dopisnica, 176 propagandnih reklama i izdate su 4 poštanske marke.
Posetioci izložbe mogu videti i prvi srpski zvučni igrani film „Nevinost bez zaštite“ - priča o glumcu, akrobati, scenaristi i reditelju Dragoljubu Aleksiću koji je u okupiranom Beogradu 1942. godine snimio svojevrsni promotivni film o sebi, igrajući samog sebe
Jedan segment postavke je posvećen arhitekturi, gde su izloženi neki od radova Aleksandra Deroka koji je nakon
puštanja iz Banjičkog logora dobio angažman da u Smederevu projektuje spomen-kosturnicu za žrtve stradale u strašnoj eksploziji municije 1941. godine.
Postavku čine eksponati pristigli iz brojnih muzejskih institucija širom Srbije: Narodni muzej Srbije, Muzej grada Beograda, MSUB, Kuća legata, Muzej Jugoslavije, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Narodni muzej u Užicu, Narodni muzej u Smederevskoj Palanci...
Autor izložbe dr Irina Tomić se godinama bavila istraživanjem raznolike građe (likovne i primenjene umetnosti, arhitekture, fotografije i filma) nastale na tlu Kraljevine Jugoslavije, od 6. aprila 1941. do kapitulacije Nemačke, 9. maja 1945 godine
Pristup ćaskanju je blokiran zbog narušavanja pravila.
Ponovo možete da učestvujete za:∞.
Ako se ne slažete sa blokiranjem, koristite formular za povratne informacije
Razgovor je završen. U diskusiji možete učestvovati 24 sata od objavljivanja članka.
