Naučnici otkrivaju novi element u meteoritu s Marsa /foto, video/
CC0 / Slika generisana veštačkom inteligencijom /
Pratite nas
Novi alati otvaraju nova otkrića u nauci. Stoga je neizbežno da kada se pojavi nova vrsta nedestruktivne tehnologije i postane široko dostupna, planetarni naučnici žele da je isprobaju na meteoritima.
U novom radu, dostupnom kao preprint na arXiv-u, Estrid Naver sa Tehničkog univerziteta u Danskoj i njeni saradnici opisuju upotrebu dva takva (relativno) nova alata na jednom od najpoznatijih meteorita na svetu - NWA 7034, poznatom i kao Crna lepotica.
Deo slave ovog meteorita dolazi od njegovog porekla. To je deo Marsa koji je pao na Zemlju, najverovatnije nakon snažnog udara o Crvenu planetu. Sastoji se od materijala koji je star oko 4,48 milijardi godina, što ga čini jednim od najstarijih poznatih marsovskih uzoraka u Sunčevom sistemu. A takođe je i izuzetno lep - otuda mu i ime.
Nažalost, prethodna istraživanja su zahtevala od naučnika da iseku delove ovog remek-dela kako bi ih proučili. Ovi uzorci su zatim zdrobljeni ili rastvoreni da bi se otkrio njihov hemijski sastav.
Danas, međutim, možemo bolje od toga — zahvaljujući razvoju kompjuterizovane tomografije (CT).
Postoje dve vrste CT skenera. Prvi, koji se često koristi u medicinskim ordinacijama širom sveta, je rendgenski CT. Izuzetno je dobar u otkrivanju teških i gustih materijala, poput gvožđa ili titanijuma.
Ključni sastojak vode
Još jedna, ređe korišćena metoda je neutronska kompjuterska tomografija (CT), koja koristi neutrone umesto rendgenskih zraka. Rezultati ovih skeniranja mogu značajno da variraju, ali su generalno bolji u prodiranju u gušće materijale i, što je najvažnije, u otkrivanju vodonika — jednog od ključnih sastojaka vode.
U ovom radu, istraživači su koristili obe tehnike da nedestruktivno ispitaju Crnu lepoticu i otkriju šta se nalazi u njoj. Iako metoda ne oštećuje uzorak, korišćen je relativno mali, prethodno polirani deo meteorita. U ovom uzorku, naučnici su pronašli takozvane klasti.
"Danimarka Teknik Üniversitesi’nden Estrid Naver ve arkadaşları dünyanın en ünlü meteorlarından biri olan ‘NWA 7034 (Black Beauty diye de biliniyor)’ üzerinde yeni bir aracı denediler.
— Mehmet Altan (@MehmetAltanFan) February 6, 2026
Araştırmacılar Mars’tan gelen taşta, su izine rastladı. Bu da milyarlarca yıl önce gezegenin… pic.twitter.com/aag6CDO8fL
U geologiji, klasti su jednostavno naziv za mali fragment stene ugrađen u veću stenu. Njihovo prisustvo nije iznenađujuće — za Crnu lepoticu se decenijama zna da je sastavljena od takvih fragmenata, što je u skladu sa teorijom da je nastala masivnim udarom na Mars koji je spojio raznovrsne stene.
Međutim, vrsta klastova koje su CT skeniranja otkrila bila je nova.
Nazivaju se klasti gvožđe-oksihidroksida (H-Fe-oh) bogati vodonikom. Ovi fragmenti čine oko 0,4 odsto zapremine uzorka, koji je bio veličine nokta.
Iako se ovo čini kao zanemarljiva količina, hemijska analiza pokazuje da ovi sićušni komadići sadrže čak 11 odsto ukupne vode u uzorku.
Potvrda onoga što je rover sakupio
Procenjuje se da Crna lepotica sadrži oko 6.000 delova na milion (ppm) vode, što je izvanredna količina za materijal sa planete koja danas ima vrlo malo vode. Još važnije, ovi rezultati dopunjuju otkrića uzoraka vode koje je rover Perseverans pronašao u jezeru Krater.
Iako Crna lepotica dolazi iz potpuno drugog regiona Marsa od uzoraka koje je rover prikupio, veza između ovih nalaza potvrđuje da je na površini Marsa pre milijardi godina postojala široko rasprostranjena, najverovatnije tečna, voda.
Ovaj prelepi meteorit, sam po sebi, predstavlja neku vrstu misije vraćanja uzoraka u obliku jedne stene. Naučnici koji su ga analizirali nadali su se da bi se iste nedestruktivne CT tehnike mogle primeniti na uzorke iz buduće misije vraćanja marsovskog materijala na Zemlju. CT skeneri takođe mogu da "vide" kroz titanijumske kućišta u kojima se ovi uzorci nalaze.
Međutim, s obzirom na nedavno otkazivanje tog programa, moglo bi proći veoma dugo vremena pre nego što se slični direktni uzorci sa drugih planeta analiziraju moćnim alatima koje imamo ovde na Zemlji, prenosi B92.
Pogledajte i:
