„Masovna ubistva merila su se na hiljade“: Kako je Kju-Kluks-Klan uticao na istoriju SAD
© Sputnik / Nicholas Zubov
Pratite nas
Pre 160 godina u SAD je osnovan Kju-Kluks-Klan (KKK ili samo Klan). Iako je KKK uživao značajnu podršku u južnim državama, nije uspeo da značajno utiče na tok istorije SAD. Preživevši tri talasa burne političke aktivnosti, Klan se raspao u razne grupe ultradesničarskih radikala koje danas malo ko uzima za ozbiljno, navode istoričari.
Tokom 1861—1865. u SAD je izbio Građanski rat između Severa (Sjedinjene Američke Države) i Juga (Konfederacija), koji je želeo da se odvoji od SAD. Glavni uzroci bili su porezi i spoljnoekonomska politika. Sever je razvijao industrijsku, nacionalnu ekonomiju, dok je Jug gradio agrarnu ekonomiju usmerenu na izvoz.
Istovremeno, između Severa i Juga postojala su neslaganja o pitanju ukidanja ropstva i ovlašćenja federalne vlade (Jug je zagovarao veliku autonomiju pojedinih država). Industrijski regioni nisu imali interes da održe robovlasnički sistem, dok su ga na Jugu smatrali osnovom ekonomije. Pored toga, Južnjaci su se bojali moguće osvete bivših robova u slučaju njihovog oslobođenja.
Sukob je završen u maju 1865. godine pobedom Saveznih država. Jedna od važnih posledica poraza Konfederacije bila je ukidanje ropstva na celoj teritoriji SAD, uključujući južne države, kao i dodeljivanje prava glasa crnačkom stanovništvu. Južna plantažna ekonomija je uništena, a besplatna raspodela bivših indijanskih zemalja na zapadu od strane Vašingtona dovela je do toga da se poljoprivreda u SAD razvija po uzoru na farmersku ekonomiju.
Istoričari ističu da je uvođenje „severnih zakona“ na Jugu, razaranje plantacija i oslobađanje robova izazvalo nezadovoljstvo među stanovnicima bivše Konfederacije. U gradu Pulaski u Tenesiju, u kancelariji sudije Tomasa Džonsa, 24. decembra 1865. godine, stvorena je tajna organizacija — Kju-Kluks-Klan.
„Kju-Kluks-Klan je stvoren kao znak protesta bivših vojnika Konfederacije zbog poraza Juga u Građanskom ratu“, istakao je glavni naučni saradnik Instituta za SAD i Kanadu Vladimir Vasiljev.
Poreklo naziva
Postoje tri glavne verzije porekla naziva. Prema prvoj, on potiče od reči „κύκλος“ (sa starogrčkog — „krug“) i „klan“. U medijima se često pominje zastrašujuća pretpostavka da naziv „Kju-Kluks-Klana“ imitira škripanje zatvarača puške. Neki istoričari pretpostavljaju i da je potekao od latinske reči „cucullo“, što znači „kapuljača“.
Ciljevi Klana
U početku su aktivisti KKK kao svoj cilj proglasili zaštitu belog stanovništva južnih država od kriminalaca među bivšim crnačkim robovima, ali s vremenom su prešli na promociju ideje o nadmoćnosti bele rase. Članovi organizacije šetali su ulicama obavijeni u bele čaršave.
„Masovna ubistva merila su se na hiljade. Cilj ove terorističke delatnosti bio je da se zaplaše crnci i beli aktivisti koji im pružaju podršku, kako bivši robovi ne bi mogli da uživaju plodove pobede koju su severne države ostvarile u Građanskom ratu“, ispričao je Vasiljev.
Kada bi klanovci izabrali nekog javnog delatnika za žrtvu, slali bi mu znak upozorenja. U zavisnosti od države, to su mogla biti zrnca pomorandže, seme dinje ili grana hrasta. Ako čovek nije odustajao od svojih aktivnosti ili nije napustio zemlju, ubijali su ga. Istoričari navode da su osuđene na smrt klanovci ubijali pucnjem, trovanjem ili spaljivali žive. One koji, po njihovom mišljenju, još nisu zaslužili smrtnu kaznu, hvatali su i bičevali.
Struktura Klana
Lider Klana, prema različitim izvorima, nosio je titulu „veliki majstor“, „veliki mudrac“ ili „veliki mag“. On se oslanjao na savet u koji su ulazili takozvani geniji. U organizaciji su postojale i druge funkcije: „veliki blagajnik“, „veliki stražar“ itd. Obične članove zvali su „vampirima“. Ćelije Klana nazivane su, između ostalog, i „brlozi“.
Nakon nekog vremena, članovi su počeli da koriste zastrašujuće kostime: mantile, maske i konusne kapuljače. Takođe, KKK je izradio programski dokument poznat kao „Preporuka“, čija je glavna ideja bila da se ne dopusti jednakost prava bele i crne rase.
Od 1867. godine organizacijom je rukovodio bivši trgovac robljem i general južne vojske Natanijel Forest. Broj članova klana u tom periodu, prema različitim izvorima, iznosio je od 550.000 do 2.000.000.
Kongres SAD usvojio je zakon protiv delovanja Klana 1871. godine. U pojedinim regionima uvedeno je vanredno stanje i počela su masovna hapšenja. General Forest je ubrzo raspustio organizaciju.
Već 1915. godine organizacija je obnovljena i nastavila je sa radom.
Tokom 1920-ih broj članova klana, prema nekim procenama, dostigao je 6.000.000.
Klan je uveo nove zastrašujuće rituale, posebno javno paljenje krstova.
Članovi klana bili su posebno aktivni tokom 1970-ih godina. Članovi klana su 1981. godine surovo pretukli i obesili crnca studenta Majkla Donalda. Javni odjek ovog zločina bio je fatalan po KKK. Ideolozi pokreta su uhapšeni, a obični članovi su masovno napustili organizaciju.
„Kju-Kluks-Klan danas se pamti kao zastrašujuća organizacija, a ostale su samo najradikalnije pristalice teorije bele rasne nadmoćnosti. Istorijski, klan nije mogao da zaustavi vreme niti da spreči modernizaciju američkog Juga, ali je ostao simbol terorizma i krvavog ekstremizma“, zaključio je amerikanista, Dmitrij Drobnicki.
Pogledajte i:
