1 / 23
Povodom Dana državnosti i donošenja Sretenjskog ustava, zaposleni u Narodnoj biblioteci Srbije priredili su izložbu na kojoj je izložen prepis Službe Sretenju Gospodnjem u jednom od najdragocenijih rukopisa, mineju iz 13. i 14. veka.
© Sputnik / Lola Đorđević
2 / 23
Staro srpsko pisano nasleđe -Bratkov minej iz 13. veka, jedan je od "dragulja" iz bogate riznice Arheografskog odeljenja NBS.
© Sputnik / Lola Đorđević
3 / 23
Srpski pravoslavni kalendar (minej) naziv je dobio po pisaru Bratku (ali ga je ispisivalo još nekoliko pisara u različitim vremenskim periodima.) Prvi zapisi na rukopisu datiraju još iz vremena Sv. Save, a poslednji iz vremena kneževanja Stefana Lazarevića.
© Sputnik / Lola Đorđević
4 / 23
Ova rukopisna knjiga pisana je srpskom redakcijom staroslovenskoga jezika, uglavnom na pergamentu, ali sadrži i nekoliko listova papira.
© Sputnik / Lola Đorđević
5 / 23
Bratkov minej je pripadao starom fondu rukopisa Narodne biblioteke, a kao i većina rukopisnih knjiga iz arhive NBS, nestao je za vreme Prvog svetskog rata i dospeo u Saveznu Republiku Nemačku odakle je otkupljen 1969. Od tada se čuva u arhivi nove Narodne biblioteke Srbije na Vračaru.
© Sputnik / Lola Đorđević
6 / 23
U okviru izložbe, javnosti je predstavljen jedan od najznačajnijih sačuvanih prepisa Zakonopravila (Nomokanona) Svetog Save-Beogradska krmčija. Rukopis predstavlja redakciju zbornika crkvenih i građanskih zakona kojima je Sveti Sava početkom 13. veka uredio život Srpske pravoslavne crkve i srednjovekovne srpske države
© Sputnik / Lola Đorđević
7 / 23
Do danas je sačuvano jedanaest prepisa srpske redakcije Zakonopravila, a Beogradska krmčija je jedan od njih. Može se reći da je Krmčija početak srpskog zakonodavstva.
© Sputnik / Lola Đorđević
8 / 23
Naziv „Krmčija“ dolazi od slovenske reči za krmilo (upravljač), simbolizujući knjigu koja upravlja „brodom“ crkve i države.
© Sputnik / Lola Đorđević
9 / 23
Knjiga je otkupljena za Narodnu biblioteku 1943. godine od Stanislava Krakova, zajedno sa nekoliko vrednih primeraka izdanja starog srpskog štamparstva.
© Sputnik / Lola Đorđević
10 / 23
Iz bogatog fonda Narodne biblioteke iznesen je još jedan od zakonadavnih rukopisa- Sintagma Matije Vlastara. Ovaj zbornik građanskih i civilnih propisa sastavio je solunski monah Matija Vlastar 1335. godine. Sintagma je u originalu bila napisana na grčkom jeziku, dok je na srpskoslovenski prevedena sredinom 14. veka.
© Sputnik / Lola Đorđević
11 / 23
Ovaj zbornik je imao veliki uticaj na srpsko srednjovekovno pravo, jer je preveden na srpskoslovenski jezik i korišćen kao izvor građanskih i crkvenih propisa.
© Sputnik / Lola Đorđević
12 / 23
Uvidevši značaj koje je zakonadovstvo imalo u procesu uzdizanja Srbije na rang carsta, car Dušan je donošenjem Dušanovog zakonika 1349. nastojao da unapredi zakonodavstvo srednjovekovne Srbije. Zakonik cara Stefana Dušana donet je na Spasovdan, 21. maja 1349. godine na državnom saboru u Skoplju, Dušanovoj prestonici
© Sputnik / Lola Đorđević
13 / 23
U Narodnoj biblioteci Srbije čuvaju se dva takva zbornika. Jedan od njih je Prizrenski rukopis Dušanovog zakonika iz 16. veka, koji se smatra najuglednijim i najpotpunijim prepisom među sačuvanim primercima Zakonika, čiji je tekst po strukturi i jezičkom izrazu najbliži prvobitnoj, nesačuvanoj verziji.
© Sputnik / Lola Đorđević
14 / 23
Prizrenski rukopis Dušanovog zakonika predstavlja jedan od najvažnijih dokumenata za proučavanje zakonodavstva srpske srednjovekovne države.
© Sputnik / Lola Đorđević
15 / 23
Čuvala ga je sveštenička porodica Popović iz sela Dvorana kod Prizrena da bi ga 1879. poklonili Narodnoj biblioteci. Tokom okupacije Srbije 1915. godine, rukopis je izgubljen i bio je smatran nestalim sve do 1933. kada se pojavio na knjižarskom tržištu u knjižari Gustava Foka u Lajpcigu.
© Sputnik / Lola Đorđević
16 / 23
Nakon mnogo peripetija, rukopis je zvanično vraćen u Kraljevinu Jugoslaviju 8. februara 1934. godine. Do kraja Drugog svetskog rata nalazio se u Muzeju kneza Pavla, a u fondu Narodne biblioteke Srbije nalazi se od 6. aprila 1973. godine.
© Sputnik / Lola Đorđević
17 / 23
Drugi zbornik koji se čuva u NBS je Karlovački rukopis Justinijanova zakona i Dušanova zakonika. Karlovački rukopis je važan prepis iz 18. veka koji objedinjuje prevode vizantijskog prava (Justinijanov zakon) i srpskog srednjovekovnog prava (Dušanov zakonik)
© Sputnik / Lola Đorđević
18 / 23
Odredbe Dušanovog zakonika odnose se na čitav spektar pravnih pitanja počev od onih o crkvenom životu, preko obaveza vlastele i seljaka, propisa o sudijama, krivičnim delima i kaznama. Danas je poznato da postoji 24 prepisa Dušanovog zakonika
© Sputnik / Lola Đorđević
19 / 23
Ovaj prepis svedoči o kontinuitetu srpske pravne tradicije i povezivanju sa vizantijskim pravom. Dušanov zakonik će biti upamćen kao vrhovni pravni akt koji je srednjovekovnu Srbiju uspostavio kao pravnu državu.
© Sputnik / Lola Đorđević
20 / 23
Odabirom predmeta koji čine postavku sagledava se kontinuitet srpskog zakonodavstva od Savinog Zakonopravila i srednjeg veka do Ustava Kneževine Srbije - Sretenjskog ustava
© Sputnik / Lola Đorđević
21 / 23
Sretenjski ustav, prvi je ustav Kneževine Srbije, donet u Kragujevcu 1835. godine. Sastavio ga je političar i diplomata Dimitrije Davidović. Ustavom je izvršena podela vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što se i danas smatra standardom demokratije i ustavnosti. Danas se original Sretenjskog ustava, koji povezao i ukoričio Gligorije Vozarović, čuva u Arhivu Srbije.
© Sputnik / Lola Đorđević
22 / 23
Prema rečima načelnika Arheografskog odeljenja i autora izložbe Vladana Trijića, uprkos pustošenju književnog fonda u Prvom svetskom ratu i stradanju Biblioteke u nacističkom bombardovanju Beograda, NBS raspolaže vrlo respektabilnom rukopisnom zbirkom od 322 rukopisne knjige među kojima se nalaze i prepisi dela Svetoga Save.
© Sputnik / Lola Đorđević
23 / 23
Izložba "Srpsko zakonodavstvo od Savinog Zakonopravila do Sretenskog ustava – izvori i inspiracija" biće otvorena do 28. februara, Dana Narodne biblioteke Srbije
© Sputnik / Lola Đorđević